Egzoz Sistemi Kontrolü ve Temizliği

Egzoz sistemini yıllarca "sesi bozulmazsa sorun yok" mantığıyla ihmal ettim. Sonra bir kış sonunda, aracı çalıştırdığımda arka tamponun altından hafif bir üfleme sesi duydum; iki hafta içinde o ses, komşuların pencereden baktığı bir gürültüye dönüştü. O tamiratın maliyeti, altı ay önce yapabileceğim on dakikalık bir kontrolün karşılığından kat kat fazlaydı. O günden beri egzoz sistemi bakımı benim için yağ değişimi kadar rutin bir iş.

Sorun aslında nerede başlıyor?

Egzoz sistemi, motorun ürettiği sıcak ve asidik gazları taşıyan bir metal boru hattı. İçinden geçen gaz 400-500 dereceye kadar çıkabiliyor, sonra araç durunca hızla soğuyor. Bu ısınma-soğuma döngüsünde egzozun içinde su buharı yoğuşuyor; yanma ürünleriyle birleşince hafif asidik bir sıvı oluşuyor. Yani boru içeriden çürümeye başlıyor. Dışarıdan gelen yol tuzu, çamur ve nem de bu işi hızlandırıyor.

Beni en çok şaşırtan şey şu oldu: kısa mesafeli kullanım, egzozun en büyük düşmanı. Araç 10 dakikada işe gidip geliyorsa sistem içindeki nem hiç buharlaşamıyor. Uzun yol yapan araçların egzozları çoğu zaman şehir içi kullanılan araçlardan daha uzun ömürlü oluyor.

Tanıdığım belirtiler

• Ses değişimi: Rölantide "pat pat"a benzeyen üfleme, gaz verdikçe artıyorsa delik ya da kaçak var demektir.
• Kabin içine gelen koku: Bu, ciddiyeti en yüksek belirti. Karbon monoksit renksiz ve kokusuzdur ama yanında gelen is kokusunu alırsınız. Böyle bir durumda pencereleri açıp aracı bırakmayı öncelik yapın.
• Güç kaybı ve yakıt artışı: Tıkanma belirtisi. Motor egzoz gazını dışarı atamıyorsa nefes alamıyor demektir; özellikle 3000 devir üstünde araç "duvara çarpmış" gibi tepkisizleşir.
• Titreme: Kopmuş bir askı lastiği ya da gevşemiş flanş, egzozun karosere temas etmesine yol açar; koltuktan gelen rezonans buradandır.
• Egzoz ucundan siyah kurum yığını: Parmağınızı sokup baktığınızda kuru ve ince kurum normaldir; yağlı, koyu ve yapış yapış bir tabaka motor tarafında bir sorunun işaretidir.

Kontrolü kendim nasıl yapıyorum

Aracı soğuk olarak, tercihen düz bir zeminde ve el freni çekili şekilde bırakıyorum. Sıcak egzoza dokunmak ciddi yanık demek; en az bir saat beklemek şart. Kramponla kaldıracaksam mutlaka takoz kullanıyorum, sadece krikoya güvenmiyorum.

1. Manifolddan egzoz çıkışına kadar tüm hattı bir el lambasıyla takip ediyorum. Kaynak yerleri, flanşlar ve susturucu girişleri her zaman ilk çürüyen noktalar.
2. Şüpheli bölgelere tornavidanın sap tarafıyla hafifçe vuruyorum. Sağlam metal tok ses verir; incelmiş yer boğuk, kağıt gibi bir ses çıkarır. Bazen o hafif dokunuşta bile pul pul dökülür, o zaman kararınız verilmiş olur.
3. Askı lastiklerini elle çekiştiriyorum. Çatlamış, uzamış ya da kopmuş lastik 100-150 liralık bir parçadır ama değiştirilmezse tüm hattı zorlayıp kaynak çatlatır.
4. Motor çalışırken egzoz ucunu bir bez parçasıyla kısmen kapatıp hattı dinliyorum. Basınç arttığı için küçük delikler bile kendini belli eder. Elinizi doğrudan tutmayın, bez veya eldiven kullanın.
5. Isı kalkanlarının vidalarını kontrol ediyorum. Gevşek kalkan, sürüşte çıngırak sesinin en yaygın nedeni.

Temizlik ve onarım seçenekleri

Yüzeydeki paslı tabakayı tel fırça ve zımparayla temizleyip yüksek ısıya dayanıklı boya atmak, henüz delinmemiş borularda gerçekten işe yarıyor. Bunu ilk yaptığım araçta arka susturucudan üç yıl fazladan ömür aldım. Ama delik açılmışsa iş değişiyor. Karşılaştırmam şöyle:

Katalizör temizleme katkıları konusunda dürüst olayım: petek erimişse ya da fiziksel olarak dağılmışsa hiçbir sıvı onu kurtarmıyor. Sadece hafif kurumlanmada, uzun yol öncesinde depoya atıldığında fark yaratıyor. Katalizörün gerçekten tıkalı olup olmadığını anlamanın pratik yolu, egzoz manifolduna yakın bir noktadan basınç ölçümü yapmak; bu artık ev şartlarını aşan bir iş.

Benim önerim

Yılda iki kez, tercihen kış öncesi ve kış sonrasında yarım saatinizi ayırın. Kış sonrasındaki kontrol daha önemli,